Defining ve Non-Defining Relative Clause

Türkçede bir ismi nitelemek veya açıklamak için sıfatlar ya da sıfat fiiller (gelen çocuk, bozulan telefon gibi) kullanırız. Ancak daha uzun ve karmaşık bilgilerle bir ismi nitelemek istediğimizde, İngilizcede "Relative Clauses" (Sıfat Tümcecikleri) adı verilen yapılar devreye girer. Bu yapılar, bahsettiğimiz isme (antecedent) ek bilgi verir. Relative clauses'lar temelde ikiye ayrılır: Defining (Belirleyici) ve Non-defining (Açıklayıcı). Bu derste, bu iki türü ve aralarındaki farkları detaylıca inceleyeceğiz.

Defining Relative Clauses (Belirleyici Sıfat Tümcecikleri)

Bu tür sıfat tümcecikleri, cümlenin anlamı için hayati önem taşıyan bilgileri sağlar. Eğer bu tümceciği cümleden çıkarırsanız, cümle ya anlamsız hale gelir ya da bahsettiğiniz şeye işaret etmekte yetersiz kalır. Bu tümcecikler virgülle ayrılmaz.

Yapı

Defining relative clauses, "relative pronoun" (who, whom, whose, which, that) veya "relative adverb" (where, when, why) ile başlar.

Olumlu

Noun + relative pronoun/adverb + subject + verb + (object)

Relative Pronoun/Adverb	Kullanım Alanı	Örnek
Who / That	İnsanlar için (özne)	The developer who fixed the bug is here.
Whom / That	İnsanlar için (nesne)	The person whom I met yesterday was friendly.
Which / That	Nesneler veya hayvanlar için (özne/nesne)	The book that I bought is great.
Whose	Sahiplik belirtir (insan/nesne)	The man whose car broke down called a mechanic.
Where	Yer belirtir	This is the office where I work.
When	Zaman belirtir	I remember the day when we first met.
Why	Sebep belirtir	That's the reason why he left.

İpucu: Defining relative clauses'larda who, whom ve which yerine that kullanabilirsiniz. Hatta nesne durumundaki who, whom, which ve that bazen cümleden çıkarılabilir.

• The book (that) I bought is great. (Burada 'that' çıkarılabilir çünkü nesne konumundadır.)
• The developer who fixed the bug is here. (Burada 'who' çıkarılamaz çünkü özne konumundadır.)

Olumsuz

Olumsuzluk, relative clause'un kendi içinde fiilin olumsuz yapılmasıyla sağlanır.

Noun + relative pronoun/adverb + subject + don't/doesn't/didn't + verb + (object)

• The employee who didn't submit the report was fired. (Raporu teslim etmeyen çalışan kovuldu.)
• I don't like movies that don't have a happy ending. (Mutlu sonu olmayan filmleri sevmem.)

Soru

Relative clause, ana cümlenin bir parçası olduğu için, clause'un kendisi soru olmaz. Ana cümle soru olabilir.

• Do you know the person who called me? (Beni arayan kişiyi tanıyor musun?)
• Is this the car that broke down? (Bu, bozulan araba mı?)

Non-defining Relative Clauses (Açıklayıcı Sıfat Tümcecikleri)

Bu tür sıfat tümcecikleri, cümlenin anlamı için ek bilgi sağlar. Bu bilgiyi çıkardığınızda, cümle hala anlamlı kalır ve bahsettiğiniz şeyi ifade etmeye devam eder. Bu tümcecikler virgüllerle ayrılır.

Yapı

Non-defining relative clauses, who, whom, whose, which, where, when ile başlar. That bu tür clauses'larda KULLANILMAZ.

Olumlu

Noun, + relative pronoun/adverb + subject + verb + (object), + ...

Relative Pronoun/Adverb	Kullanım Alanı	Örnek
Who	İnsanlar için (özne)	My boss, who is from Ankara, speaks 3 languages.
Whom	İnsanlar için (nesne)	My brother, whom I visit often, lives in İzmir.
Which	Nesneler veya hayvanlar için (özne/nesne)	Python, which is easy to learn, is very popular.
Whose	Sahiplik belirtir (insan/nesne)	My neighbor, whose dog barks a lot, just moved in.
Where	Yer belirtir	Istanbul, where I was born, is a huge city.
When	Zaman belirtir	Last year, when I got my promotion, was great.

İpucu: Non-defining relative clauses'larda relative pronoun'lar veya adverbs'ler asla çıkarılamaz.

Olumsuz

Yine, olumsuzluk clause'un kendi içindeki fiilin olumsuz yapılmasıyla sağlanır.

• My friend John, who doesn't like coffee, always orders tea. (Kahve sevmeyen arkadaşım John her zaman çay sipariş eder.)
• My old laptop, which isn't working anymore, needs to be replaced. (Artık çalışmayan eski dizüstü bilgisayarımın değiştirilmesi gerekiyor.)

Soru

Aynen defining clauses'da olduğu gibi, non-defining clause'un kendisi soru olmaz; ana cümle soru olabilir.

• Have you met Ayşe, who just joined our team? (Takımımıza yeni katılan Ayşe'yle tanıştın mı?)
• Is this the new car, which cost a fortune? (Bu, bir servete mal olan yeni araba mı?)

Karar Adımları: Defining mi, Non-defining mi?

Hangi relative clause'u kullanacağınıza karar verirken şu adımları izleyebilirsiniz:

Adım 1: Virgül kullanmalı mıyım?

• Cümlemdeki ek bilgi, bahsettiğim şeyi belirlemek için mutlak gerekli mi? (Örn: "The student who passed the exam will get a prize." — Hangi öğrenci? Sınavı geçen öğrenci. Gerekli.)
  • Hayır → Adım 2'ye geç. (Bilgi gerekli değilse virgül kullanırız.)
  • Evet → Defining Relative Clause kullan. Virgül YOK.

Adım 2: That kullanabilir miyim?

• Bahsettiğim bilgi, ana cümlenin anlamı için ekstra bir detay mı? (Örn: "My brother, who lives in Izmir, is an engineer." — Abim zaten belli. İzmir'de yaşaması ek bilgi.)
  • Evet → Non-defining Relative Clause kullan. Virgül KULLAN. That KULLANMA!
  • Hayır → Adım 3'e geç. (Bu adıma gelmişsen zaten Adım 1'de "Evet" demişsindir ve defining clause'dasındır.)

Adım 3: Relative pronoun/adverb çıkarılabilir mi?

• Eğer defining relative clause kullanıyorsan ve relative pronoun nesne konumundaysa (örneğin whom, which, that nesne olarak), onu çıkarabilir miyim?
  • Evet → Çıkarabilirsin.
  • Hayır → Çıkaramazsın (çünkü ya özne konumundadır ya da non-defining clause'dadır).

Kısaca: Bilgi hayatiyse Defining (virgül yok, 'that' olur), bilgi ekse Non-defining (virgül var, 'that' olmaz).

Yaygın Hatalar (Türkçe Konuşanlara Özel)

Türkçe konuşanların Relative Clauses kullanırken sıkça yaptığı bazı hatalar şunlardır:

❌ Non-defining clause'da 'that' kullanmak

Yanlış	Doğru
My car, that is red, is parked outside.	My car, which is red, is parked outside. ✓
My brother, that lives in Izmir, is an engineer.	My brother, who lives in Izmir, is an engineer. ✓

Neden: Türkçede "ki" veya "-en, -an" ekleri her iki durum için de kullanılabildiğinden, İngilizcedeki "that" ve "which/who" ayrımı gözden kaçabilir. Non-defining relative clauses'larda "that" kullanımı kesinlikle yanlıştır. Sadece "who", "whom", "whose", "which", "where", "when" kullanılabilir.

❌ Defining clause'lardaki gereksiz virgül kullanımı

Yanlış	Doğru
The student**,** who passed the exam**,** got a prize.	The student who passed the exam got a prize. ✓
I need a phone**,** that has a good camera.	I need a phone that has a good camera. ✓

Neden: Türkçede bazen ek bilgi veren yan cümleleri virgülle ayırma eğilimi olabiliyor. Ancak İngilizcede Defining Relative Clauses'lar, cümlenin anlamı için temel bilgi sağladığından virgül kullanılmaz. Virgül kullanımı, o bilginin "ek" olduğunu ve çıkarılabileceğini işaret eder.

❌ Relative pronoun'u gereksiz yere kullanmak

Yanlış	Doğru
This is the book which I bought it yesterday.	This is the book which I bought yesterday. ✓
The man who I saw him at the party was tall.	The man who I saw at the party was tall. ✓

Neden: Relative pronoun (who, which, that vb.) zaten ismin yerine geçtiği için, relative clause içinde o ismi tekrar eden bir zamir (it, him, her, them vb.) kullanmaya gerek yoktur. Türkçede bazen "aldığım kitap o" gibi bir yapı kurulabilir, ancak İngilizcede bu fazlalıktır. Relative pronoun, zaten nesneyi temsil eder.

Hızlı Kontrol

Aşağıdaki cümlelerde parantez içindeki boşlukları who, which, that kelimelerinden uygun olanla ve virgül kullanmanız gerekiyorsa virgülle doldurun. Bazı boşluklara hiçbir şey gelmeyebilir.

1. The movie ___ I watched last night was fantastic.
2. My sister___ is a doctor___ lives in New York.
3. This is the place ___ we first met.
4. John___ ___ works as a software engineer___ developed this app.
5. I like books ___ don't have a sad ending.
6. She showed me her new car___ ___ she bought last week.
7. Do you know the person ___ didn't call earlier?
8. Is this the company ___ offers good benefits?

Cevaplar

1. that / which (Film hakkında gerekli bilgi, virgül yok. Nesne pronoun çıkarılabilir.)
2. sister, who (Kız kardeşim tek ve bilinen biri, ek bilgi. Virgül var, "that" olmaz.)
3. where (Yer belirttiği için "where" daha uygun. "That" veya "which" de kullanılabilir ama "where" daha spesifik.)
4. John, who (John zaten belli, ek bilgi. Virgül var, "that" olmaz.)
5. that / which (Kitaplar hakkında gerekli bilgi, virgül yok. Cümle olumsuz.)
6. car, which (Araba hakkında ek bilgi, virgül var. Nesne pronoun çıkarılabilir.)
7. who / that (Kişiyi belirlemek için gerekli bilgi, virgül yok. Cümle olumsuz.)
8. that / which (Şirketi belirlemek için gerekli bilgi, virgül yok. Cümle soru formu.)